Flokkun yfirborðsjarðhita á gufuhverasvæðum:
Brennisteinsþúfur
Brennisteinsþúfur myndast á háhitasvæðum þar sem mikið brennisteinsvetni er í gufunni. Stærstu brennisteinsþúfurnar geta verið 10-20 m að þvermáli og 1-1,5 m háar. Mest er um brennisteinsþúfur á Námafjalli og í Fremrinámum, Kröflu og Krýsuvík. Gifshellur vitna um kulnaða brennisteinshveri.
Finnast: Trölladyngja, Krýsuvík-Seltún-Sveifluháls, Austurengjar, Brennisteinsfjöll, Innstidalur, Hellisskarð, Vonarskarð, Kverkfjöll, Fremrinámur/Heilagsdalur, Hverarönd/Námafjall, Bjarnarflag, Krafla, Þeistareykir
Hverasölt
Víða á háhitasvæðum falla út hverasölt sem eru mjög auðleyst í vatni og hverfa því í rigningum. Eftir langa þurrviðriskafla eru hverasöltin mjög áberandi og litskrúðug.
Rauðþúfur
Rauðþúfur myndast þar sem foksandur sest að gufuaugum og hann límist saman og oxast. Þær stærstu eru 4-5 m að þvermáli og 1-1,5 m háar. Rauðþúfur eru algengar í Fremrinámum.
Gufuaugu í sandi
Gufuaugu geta myndast í sandi þar sem gufa streymir upp í gegnum lausan foksand. Gufan myndar rakan sandkraga kringum augað. Gufuaugu finnast á nokkrum stöðum í Fremrinámum. Þau þróast e.t.v. í rauðþúfur með tímanum.
Heit jörð eða skellur
Heit jörð, eða skellur með gufuaugum og leirhverum, er algengasta fyrirbæri háhitasvæðanna. Stærðin er allt frá nokkrum fermetrum upp í nokkra hektara. Bergið er sundursoðið í leir og upplitað og einkennandi eru hverasölt kringum gufuopin. Finnast: Reykjanes, Eldvörp, Sandfell, Trölladyngja, Krýsuvík-Seltún-Sveifluháls, Austurengjar, Nesjavellir/Hagavíkurlaugar, Innstidalur, Hellisskarð, Hverahlíð, Ölkelduháls, Grændalur/Hveragerði, Geysir, Prestahnúkur, Hveravellir, Kerlingarfjöll, Landmannalaugar, Jökulgil, Vestur-Reykjadalir, Austur-Reykjadalir, Ljósártungur, Köldukvíslarbotnar, Vonarskarð, Grímsvötn, Kverkfjöll, Askja, Fremrinámur/Heilagsdalur, Hverarönd/Námafjall, Bjarnarflag, Krafla, Vestursvæði/Sátur, Þeistareykir.
Gufuhverir
Gufuhverir með kröftugum gufustrókum koma fyrir á mörgum háhitasvæðum. Þeir sjást oft langt að og eftir þeim er tekið. Það er svo djúpt á grunnvatnið sem yfir suðumarki leitar til yfirborðs í formi gufu og því verður ekkert vatn sýnilegt á yfirborði. Kröftugustu gufuhverirnir blása þurri gufu, oft með hvæsi (gegnsær strókur næst opinu), yfir 100°C heitri. Nokkur dæmi eru um kröftuga gufuhveri sem nýlega hafa myndast (Dalaskarð ofan Hveragerðis, Lýðveldishverinn í Kröflu) og aðra sem hafa lognast út af eða misst máttinn (Hverinn eini við Trölladyngju).
Sami hverinn getur verið bæði gufu- og leirhver, bara ekki á sama tíma. Í miklum þurrkum getur leirhver þornað upp og orðið að gufuhver.
Í gufunni sem kemur upp á háhitasvæðum eru ýmsar lofttegundir, aðallega kolsýra, vetni og brennisteinsvetni.
Finnast: Trölladyngja, Krýsuvík-Seltún-Sveifluháls, Austurengjar, Nesjavellir/Hagavíkurlaugar, Innstidalur, Hellisskarð, Hverahlíð, Ölkelduháls, Grændalur/Hveragerði, Hveravellir, Kerlingarfjöll, Eyjafjallajökull, Landmannalaugar, Jökulgil, Vestur-Reykjadalir, Austur-Reykjadalir, Ljósártungur, Vonarskarð, Grímsvötn, Kverkfjöll, Krafla.
Yfirhitaðir gufuhverir
Yfirhitaðir gufuhverir með mjög kröftugum gufustrókum koma fyrir í Kerlingarfjöllum og Torfajökli. Þeir sjást langt að og eftir þeim er tekið. Þeir kröftugustu blása þurri gufu, oft með háværu hvæsi (gegnsær strókur næst opinu). Steinar geta flotið í gufustróknum næst opinu. Hiti hefur mælst allt að 150°C.
Leirhverir
Litur leirhvera er mismunandi eftir hvaða steindir og efnasambönd eru ríkjandi í leirnum. Algengast er að finna gráleitan hveraleir en grái liturinn stafar af leirsteindum. Gulur hveraleir stafar af brennisteini en járnsambönd gera leirinn brúnleitan. Finnast: Reykjanes, Trölladyngja, Krýsuvík-Seltún-Sveifluháls, Austurengjar, Nesjavellir/Hagavíkurlaugar, Innstidalur, Hellisskarð, Ölkelduháls, Grændalur/Hveragerði, Hveravellir, Kerlingarfjöll, Landmannalaugar, Jökulgil, Vestur-Reykjadalir, Austur-Reykjadalir, Ljósártungur, Vonarskarð, Kverkfjöll, Askja, Hverarönd/Námafjall, Krafla, Þeistareykir.
Soðstampar
Soðstampar eru sísjóðandi vatnshverir með næstum tæru vatni og litlu afrennsli. Þeir sjóða ákaflega. Stundum eru þeir í hvelfingum á lagskilum þar sem grunnvatn leitar að. Margir hverir af þessari gerð eru á Torfajökulssvæðinu.
Soðpönnur
Soðpönnur eru grunnir hverir með næstum tæru vatni þar sem bullsýður í ótal smáaugum í botninum, svipað og suða í potti. Smárennsli er jafnan úr slíkum hverum. Soðpönnur eru algengar á háhitasvæðum.
Sortulækir
Volg jörð
Volg jörð er algeng á háhitasvæðunum þar sem jarðgerð er hagstæð fyrir varmaútstreymi, t.d melar eða annað gropið berg. Hér getur verið um stóra bletti að ræða, tugi fermetra og þar yfir. Lítið ber á þeim að sumri til, nema ef gróður er einhver, en best sjást þeir að vetri þegar snjó bræðir af þeim.
Heit leirflög
Heit leirflög nefnast afbræðslusvæði á háhitasvæðum þar sem jarðhitinn hefur soðið berg í leir. Þannig háttar víða til á háhitasvæðum, m.a. í suðurhlíðum Kröflu. Þau eru að öðru jöfnu gróðurlaus.
Lækjargosar
Lækjargosar eru fyrirbæri þar sem smálækur rennur ofan í hveraop þar til út af flóir. Í því kraumar smástund uns hverinn gýs vatninu úr sér og tæmist. Um 10 mínútur líða á milli gosa. Nafngiftin er frá Guðmundi Ómari Friðleifssyni jarðfræðingi en svo nefndi hann hver einn í Vondugiljum á Torfajökulssvæðinu. Annar slíkur hver er innarlega í Grænagili á sama svæði. Hver í Hrafntinnuskeri, sem nú nefnist Fordyrið, er einnig af þessari gerð.
Finnast: Landmannalaugar, Austur-Reykjadalir.
Gufuhitaðar laugar
Gufuhitaðar laugar eru algengar á háhitasvæðum þar sem skriður hafa lagst yfir heita jörð. Skriðurnar eru ágætis grunnvatnsleiðarar (raunar falskir). Gufa af djúpvatni kemur upp og þá hitnar yfirborðsvatnið og fram koma laugar neðan til í skriðunum. Nærtækt dæmi er í Grændal en laugar af þessum toga eru einnig í Hengli, Torfajökli, Vonarskarði og víðar.
Finnast: Trölladyngja, Krýsuvík-Seltún-Sveifluháls, Austurengjar, Nesjavellir/Hagavíkurlaugar, Innstidalur, Grændalur/Hveragerði, Prestahnúkur, Hveravellir, Landmannalaugar, Austur-Reykjadalir, Vonarskarð, Krafla, Suðursvæði/Hvíthólar.